Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2009

Η Ιστοριογραμμή αγαπά το παιχνίδι;

Ένα κεφαλαιώδες στοιχείο στη μαθησιακή θεωρία του εποικοδομητισμού που έχει επηρεάσει σημαντικά την προσέγγιση της Ιστοριογραμμής είναι ο ρόλος που κατέχει το παιχνίδι στη διδασκαλία και μάθηση. Μια πλειάδα συγγραφέων έχουν ασχοληθεί με την παιδαγωγική σημασία του παιχνιδιού. Μερικές από τις πιο σπουδαίες απόψεις θα αναφερθούν παρακάτω.

Όπως ισχυρίζεται η Heaslip (1994), το παιχνίδι εμφανίζεται να είναι το φυσικό και πιο κατάλληλο μαθησιακό μέσο προκειμένου να παρέχουμε ένα μαθησιακό περιβάλλον, στο οποίο η ενεργή μάθηση παίρνει μέρος και οι αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών ικανοποιούνται. Η Ιστοριογραμμή είναι μία μορφή ενεργής προσέγγισης και το παιχνίδι αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της.

Επίσης, το παιχνίδι όπως και η τέχνη ενθαρρύνει τους εφευρετικούς και ευφάνταστους τρόπους χειρισμού ιδεών και υλικών πίσω από τους περιορισμούς της σύμβασης. Όπως η Prentice (1994) λέει:

‘μέσω της εμπλοκής με ένα ευρύ φάσμα δυσδιάστατων και τρισδιάστατων υλικών, το παιχνίδι παρέχει ευκαιρίες στα άτομα να καταπιαστούν με ποιότητες και ιδιότητες του εξωτερικού κόσμου’ (σ. 128).

Η Ιστοριογραμμή, χρησιμοποιώντας το παιχνίδι ως μέσο μάθησης, επιτρέπει στα παιδιά να εξερευνήσουν τον εξωτερικό κόσμο και τις ιδιότητές του. Επομένως, με αυτή την προσέγγιση, έχει πολλές πιθανότητες να επιτευχθεί ένας από τους στόχους της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.

Η σημασία του παιχνιδιού και ιδιαίτερα του συμβολικού παιχνιδιού στα προσχολικά χρόνια τονίζεται από τον Piaget (1951), ο οποίος διακρίνει στο συμβολικό παιχνίδι τις διαστάσεις του υποκριτικού, φανταστικού και κοινωνικο-δραματικού παιχνιδιού. Το συμβολικό παιχνίδι βοηθά το παιδί να προσαρμόσει την πραγματικότητα στη θέλησή του, με άλλα λόγια είναι αφομοιωτικό. Αντίθετα το παιχνίδι κατασκευών στο οποίο αντικείμενα χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστεί κάτι είναι προσαρμοστικό, με άλλα λόγια, το παιδί προσαρμόζει τη συμπεριφορά του να ταιριάζει στην πραγματικότητα. Η άποψη της Dowling (1988) είναι ότι το παιχνίδι αποτελεί ένα αποτελεσματικό εκπαιδευτικό εργαλείο να προαχθεί σε ένα νηπιαγωγείο, καθώς το παιδί αποκτά πληροφορίες και αφομοιώνει ή προσαρμόζει τη γνώση του μέσω των εμπειριών που το παιχνίδι παρέχει. Αυτό σημαίνει ότι η προσέγγιση Ιστοριογραμμή είναι κατάλληλη για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, καθώς το παιχνίδι είναι ενσωματωμένο στις δραστηριότητές της.

Άλλος υποστηρικτής του παιχνιδιού είναι ο Smith (1994) που ισχυρίζεται ότι:

...η εμπειρία του παιχνιδιού είναι ο ευχάριστος τρόπος (optimal) να αναπτυχθεί η δημιουργικότητα και η φαντασία. Αυτό γιατί τα παιδιά έχουν την ελευθερία να δοκιμάζουν νέες ιδέες στο παιχνίδι και να εκφράζονται με το δικό τους τρόπο, ιδιαίτερα στο κοινωνικο-δραματικό και φανταστικό παιχνίδι όπου μπορούν να επινοήσουν ρόλους και να αναπτύξουν μια ιστορία με οδηγό τη φαντασία τους (σ.16).

Το κοινωνικο-δραματικό παιχνίδι μπορεί να αναπτύξει τη γλώσσα και τις δεξιότητες ανάληψης ρόλων, ενώ το παιχνίδι κατασκευών μπορεί να προωθήσει την γνωστική ανάπτυξη. Επίσης, το παιχνίδι μπορεί να ενθαρρύνει την κοινωνικότητα και τη φυσική ανάπτυξη, καθώς το παιχνίδι είναι κοινωνικό και σωματικά ενεργό.

Τέλος, οι παιχνιώδεις δραστηριότητες φαίνεται να προάγουν τους περισσότερους από τους στόχους της προσχολικής εκπαίδευσης σε όλους τους τομείς, κοινωνικο-συναισθηματικό, νοητικό, αισθητικό και ψυχο-κινητικό. Η Ιστοριογραμμή περιλαμβάνει δραστηριότητες πολλές εκ των οποίων μπορούν να χαρακτηρισθούν ως παιγνιώδεις.

Το παιχνίδι συνδέεται στενά με την ιστορία, η οποία είναι μία μορφή φανταστικού παιχνιδιού και όταν χρησιμοποιείται από το παιδί συνεισφέρει στην μάθησή του. Η προσχολική μάθηση, παρόλη τη πολυπλοκότητά της, είναι πολύ συγκεκριμένη και άμεσα συνδεμένη με το πλαίσιο μάθησης. Χρησιμοποιούνται συμβολικές μορφές για να παρακινηθεί το παιδί να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα και το σώμα, προκειμένου να αναπαραστήσει έννοιες, στάσεις και συναισθήματα που δεν είναι παρόντα και ξεκάθαρα, με άλλα λόγια που συνδέονται με τον αφηρημένο κόσμο.

Όπως σημειώνει η Neelands (1992) υποστηρίζοντας αυτή τη θέση:

Μέσω ιστορίας και παιχνιδιού, τα παιδιά μπορούν να ξεκινήσουν να βγάζουν νόημα από τον κόσμο που είναι αόρατος και απόμακρος έως ότου αυτός ο κόσμος έρθει στα πλαίσια της εμπειρίας τους μέσα από τη συμβολική γλώσσα και πράξη. Οι ιστορίες και το παιχνίδι προσφέρουν στο παιδί συγκεκριμένα παραδείγματα ιδεών και εμπειριών, ενσωματωμένα σε αναγνωρίσιμες ανθρώπινες καταστάσεις, με τις οποίες είναι πολύ νέα για να έρθουν σε επαφή μέσω της γλώσσας και της ομιλίας (σ.14).

Ένα ακόμη κύριο πλεονέκτημα του παιχνιδιού είναι η ιδιότητά του να προάγει την επιδεξιότητα επίλυσης προβλήματος. Το παιχνίδι προσφέρει ευκαιρίες στα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες αφηρημένης και αποκλίνουσας σκέψης, με άλλα λόγια να αναπτύξουν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.

Όπως ισχυρίζεται η Pepler (1982) :

...υπάρχουν τρία κοινά θέματα που συνδέουν το παιχνίδι με την επίλυση προβλημάτων και την αποκλίνουσα σκέψη τα οποία είναι : α) η ειδική εξερεύνηση που παρέχει αρχική πληροφόρηση σχετικά με τα αντικείμενα, β) η πειραματική και ευέλικτη φύση του παιχνιδιού, και γ) η μετάβαση από τη συγκεκριμένη στην αφηρημένη σκέψη που διευκολύνεται από το παιχνίδι στη συμβολική του μορφή (σ.56).

Οι δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά της μεθόδου Ιστοριογραμμής και έναν από τους πιο σημαντικούς στόχους της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Αν οι δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων πράγματι αναπτύσσονται μέσω παιχνιδιού, τότε οι παιγνιώδεις δραστηριότητες της Ιστοριογραμμής πρέπει να ενισχυθούν.

Το παιχνίδι έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί μια αποτελεσματική προετοιμασία για την επίλυση προβλημάτων. Σε σχετικό πείραμα που παρουσίασε ο Fagen (1975), τα παιδιά που ήταν εκπαιδευμένα στο παιχνίδι εργάστηκαν ιδιαίτερα παραγωγικά και χρησιμοποίησαν πληροφορίες από τις αποτυχίες τους, προκειμένου να λύσουν ένα πρόβλημα με συστηματικό και σκόπιμο τρόπο.

Η άποψη αυτή επαληθεύεται από τους Sylva, Bruner και Genova (1974), οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα παιδιά που παίζουν πριν να επιχειρήσουν να λύσουν ένα πρόβλημα, εμφανίζονται πιο αποτελεσματικά για τους ακόλουθους λόγους:

• Η επίλυση προβλημάτων απαιτεί πρωτοβουλία και τα παιδιά που έπαιζαν ήταν τα μόνα στα πειράματα που πήραν πρωτοβουλίες
• Η επινόηση εργαλείων (άλλων μορφών επίλυσης προβλημάτων) απαιτεί σειριακή διάταξη των συστατικών πράξεων που εμπλέκονται. Τα παιδιά-παίκτες ήταν τα μόνα που είχαν την ευκαιρία να εξερευνήσουν εναλλακτικές σειριακές διατάξεις
• Το παιχνίδι μειώνει το άγχος της προσδοκώμενης επιτυχίας. Οι παίκτες, λιγότερο αγχωμένοι, ήταν ικανοί να προχωρήσουν με λιγότερη απογοήτευση και φόβο για αποτυχία και ήταν προσανατολισμένοι στο στόχο τους. Επωφελήθηκαν από τις υποδείξεις και μπόρεσαν να προσεγγίσουν τη λύση σταδιακά χωρίς να διακόψουν. Για να επαναλάβω το σημείο από το οποίο ξεκίνησα, η επίδραση του παιχνιδιού που προηγείται, φαίνεται να μετατοπίζει την έμφαση από το αποτέλεσμα στο μέσο, από το προϊόν στη διεργασία (σ. 256).

Αυτό φαίνεται να είναι μια ανεκτίμητη πληροφορία όσο αφορά στην εφαρμογή της Ιστοριογραμμής προκειμένου να πετύχουμε το στόχο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, που είναι η δημιουργία πολιτών ικανών να επιλύουν προβλήματα.

Μία άλλη ιδιότητα που χαρακτηρίζει το παιχνίδι είναι η απελευθέρωση από πραγματικές συγκρούσεις. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν συγκρούσεις στο παιχνίδι. Όμως όταν συμβούν, αντιμετωπίζονται είτε με επανόρθωση, είτε με εκκαθάριση - αντίθετα από τη σοβαρή δραστηριότητα όπου μπορεί να εμφανιστεί βιαιότητα ή πόνος. Όπως τονίζει ο Piaget (1951) :

Η σύγκρουση μεταξύ υπακοής και προσωπικής ελευθερίας είναι για παράδειγμα, το βάσανο της παιδικής ηλικίας και στην πραγματική ζωή η μόνη λύση αυτής της σύγκρουσης είναι η υποταγή, η εξέγερση ή η συνεργασία, που ενέχουν κάποιο συμβιβασμό. Στο παιχνίδι, όμως, οι συγκρούσεις μετατοπίζονται με τέτοιο τρόπο που το εγώ παίρνει εκδίκηση είτε με απώθηση του προβλήματος ή δίνοντας μία αποδεκτή λύση (σ. 149).

Αυτό το χαρακτηριστικό του παιχνιδιού δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να ενεργούν χωρίς το φόβο της αποτυχίας.

Το παραπάνω είναι απόσπασμα από το βιβλίο:
Ηλιοπούλου, Ι. (2005). Ιστοριογραμμή Storyline. Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο Νηπιαγωγείο και τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Παραδείγματα ανάπτυξης θεμάτων για την ευέλικτη ζώνη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου